Sử dụng giấy phép Creative Commons cho blog của bạn!

Bạn có viết blog không? 80% câu trả lời là có! Nếu một hôm, một trong số những bài viết của bạn (bài phê bình âm nhạc chẳng hạn) xuất hiện trên một tờ tạp chí thì sao? Bạn sẽ làm gì? Ok, đi thẳng vào việc, tôi đang muốn nói đến vấn đề quyền bản quyền! Việc bạn viết blog cũng có thể coi là phát hành thông tin; bài viết trên blog của bạn cũng là sản phẩm trí tuệ! Chúng thuộc sở hữu của bạn, và tốt hơn hết là bạn nên có một quy định nào đó về việc sử dụng chúng.

Với tư cách cá nhân, bạn có thể sử dụng rất nhiều loại giấy phép phi lợi nhuận để bảo vệ quyền tác giả của mình. Ở đây tôi sẽ đề cập đến Creative Commons, loại giấy phép được sử dụng nhiều nhất (bản thân tôi cũng đang sử dụng nó cho imhuy.com).

Creative Commons là một giấy phép phi lợi nhuận. Tức là nó được áp dụng cho các sản phẩm phi thương mại, được tạo ra bởi sở thích, không mang tính chuyên nghiệp… Một ví dụ: bạn là một đồ tể mổ lợn, và sở thích của bạn là làm thơ. Một ngày đẹp trời, sau khi mổ được 15 con lợn trong vòng 8 giờ đồng hồ làm việc, bạn về nhà trong tâm trạng vui vẻ, và quyết định làm một bài thơ về việc đó. Sau đó bạn có ý định tung nó lên blog cho bạn bè xem để họ biết nghề mổ lợn thi vị như thế nào. Bạn sẽ tự hỏi (hoặc tưởng tượng ra trong cơn phấn khích), nếu có một biên tập viên của một tạp chí chuyên về chăn nuôi nào đó vô tình duyệt qua blog của bạn và thấy bài thơ đó quá hay, ông ta quyết định muốn đăng nó lên báo. Ok, bạn thấy vấn đề nảy sinh ra rồi chứ? Đó là bạn chưa có một quy định nào để ràng buộc quyền sử dụng bài thơ của mình cả! Đừng lo, đã có Creative Commons😀

Creative Commons (CC) được đơn giản hóa từ giấy phép GNU Free Documentation License (GFDL). Và nó cung cấp cho người sở hữu sản phẩm (có thể là văn thơ, nhạc, ảnh…) một số nguyên tắc, quyền để bảo vệ quyền tác giả của sản phẩm khi chia sẻ nó một cách miễn phí (như khi bạn publish blog hoặc upload ảnh lên flickr chẳng hạn). Sau đây là những nguyên tắc đó:

  • Attribution (by): Buộc người được nhận sản phẩm khi muốn sử dụng, phát hành lại hoặc dựa vào đó xây dựng một sản phẩm khác phải liên lạc với tác giả cũng như phải ghi rõ nguồn gốc.
  • Noncommercial or NonCommercial (nc): Quy định người dùng, phát hành lại có được phép thương mại hóa hay không.
  • No Derivative Works or NoDerivs (nd): Có cho phép xây dựng một sản phẩm khác dựa trên sản phẩm gốc hay không.
  • ShareAlike (sa): Nếu một ai đó sử dụng sản phẩm đó để làm nền tảng hoặc làm một phần trong sản phẩm của họ thì phải chia sẻ dưới một giấy phép tương tự.

Lưu ý là trong giấy phép bạn sử dụng không bắt buộc phải có tất cả các nguyên tắc đó. Bạn có thể chọn lựu chúng cho phù hợp. Ví dụ như bài viết này hoặc các bài khác ở imhuy.com, tôi quy định bạn phải:

    • Liên lạc với tôi nếu bạn muốn phát hành lại bài viết ở imhuy.com và khi phát hành lại phải ghi nguồn gốc. (by)
    • Không được sử dụng bài viết của tôi để kiếm tiền (gửi báo chẳng hạn).😉 (nc)
    • Và nếu sử dụng lại bài viết của tôi (ví dụ post lên blog của bạn, có sửa đổi hoặc không), bạn phải sử dụng giấy phép tương tự đối với bài viết đó. (sa)

Làm thế nào để có một giấy phép CC?

Bạn có thể tạo cho mình một giấy phép CC bằng cách vào http://creativecommons.org/license/, lựa chọn những nguyên tắc mà bạn muốn áp dụng cho sản phẩm của mình. Sau đó bấm “Select a License”. Bạn nên đọc kỹ trước khi chọn. Sau đó sẽ có một đoạn HTML được generate ra để bạn có thể đặt nó lên trên website (ở đây là blog) của mình. Như của imhuy.com, bạn có thể thấy được logo CC bằng cách xem ở cuối trang web (phần footer).

Nhưng mà ở Việt Nam…

Tôi thực sự rất tiếc phải thông báo rằng… hình như những giấy phép như thế này không được luật pháp Việt Nam công nhận và bảo vệ😀 . Cho nên tôi cũng sẽ lúng túng nếu ngày mai tôi phát hiện bài viết của mình được đăng ở một tờ tạp chí nào đấy với một tên tác giả lạ hoắc!

Tuy nhiên, bây giờ là thời đại thông tin, hãy bảo vệ sản phẩm trí tuệ của mình, dù cho bạn có muốn chia sẻ nó một cách hào phóng thế nào đi nữa. Tôi cũng hy vọng rằng trong tương lai, Việt Nam sẽ công nhận CC hay GNU, theo tôi, những giấy phép này nằm trong số những đỉnh cao của nhân loại.


About this entry